تەفسیری (نُكَت القرآن الدالّة على أنواع العلوم والأحكام) کتێبی "نكت القرآن الدالة على أنواع العلوم والأحكام" (کە بە "نكت القرآن"ـی قەصاب ناسراوە) یەکێکە لە کتێبە گرنگ و پێشینەکانی بواری زانستەکانی قورئان و تەفسیر، کە تیشک دەخاتە سەر وردەکاری و نهێنییە زانستی و شەرعییەکانی ئایەتەکانی قورئانی پیرۆز. نووسەری کتێبەکە: ئیمامی قەصاب ناوی تەواوی: ئیمام، حافز، ئەبو ئەحمەد، موحەممەد کوڕی عەلی کوڕی موحەممەد ئەلکەرەجی (یان ئەلکەرجی)، ناسراو بە "ئەلقەصاب". سەردەم و شوێن: لە سەردەمی زێڕینی زانستە ئیسلامییەکاندا ژیاوە، لە کۆتایی سەدەی سێیەم و سەرەتای سەدەی چوارەمی کۆچی. خەڵکی شاری "کەرەج" بووە (شارێکە لە ئێران، دەکەوێتە نێوان هەمەدان و ئەسفەهان). کۆچی دوایی: لە دەوروبەری ساڵی 360ی کۆچی (بەرامبەر 970ی زایینی) کۆچی دوایی کردووە. نازناوەکەی (القَصّاب - گۆشتفرۆش): ئەم نازناوەی لێنراوە بەهۆی ئازایەتی و زۆریی ئەو دوژمنانەی کە لە کاتی جیهاد و غەزاکاندا کوشتوویەتی، نەک ئەوەی پیشەی گۆشتفرۆشی بووبێت. پلەوپایەی زانستی: ئیمامێکی گەورە بووە، حافزی فەرموودە، فەقیهـ (شەرعزان) و موجاهید بووە. لەسەر ڕێڕەوی سەلەف (ئەهلی حەدیس) بووە لە بیروباوەڕ و بە توندی وەڵامی موعتەزیلە و جەهمی و گروپە لادەرەکانی تری داوەتەوە. زانایانی وەک زەهەبی و ئیبن تەیمییە و ئیبن قەییم ستایشیان کردووە. 🔸 ناوەڕۆک و بابەتی کتێبەکە ناونیشانی تەواوی کتێبەکە بریتییە لە: "نكت القرآن الدالة على البيان في أنواع العلوم والأحكام" (واتە: وردەکارییەکانی قورئان کە ڕێنماییکەرن بۆ ڕوونکردنەوە لە جۆرەکانی زانست و حوکمەکاندا). "نُکَت" (نكتة) لێرەدا بە واتای وردەکاری، ئاماژەی زیرەکانە، یان ئەو خاڵە گرنگانە دێت کە لە ئایەتەکانەوە وەردەگیرێن. کتێبەکە تەنها تەفسیرێکی ئاسایی نییە، بەڵکو دەرهێنانی ئەو زانست و حوکمە جۆراوجۆرانەیە کە لە پشتی ئایەتەکانەوەن. بابەتە سەرەکییەکانی بریتین لە: – بیروباوەڕ (عەقیدە): گرنگترین بەشی کتێبەکەیە. نووسەر مەبەستی سەرەکی ئەوە بووە کە بیکاتە "چەکێک دژی نەیاران و بەڵگەیەک دژی داهێنەران (أهل البدع)". زۆر بەوردی باسی چەسپاندنی بیروباوەڕی ئەهلی سوننە (سەلەف) دەکات و وەڵامی موعتەزیلە و قەدەرییە و گروپەکانی تر دەداتەوە. – فیقهـ (شەرعزانی): پڕییەتی لە دەرهێنانی حوکمە شەرعییەکان لە ئایەتەکان. – زمانەوانی (اللغة): باسی وردەکارییە زمانی و ڕەوانبێژییەکانی ئایەتەکان دەکات. – زانستەکانی تری قورئان: وەک قیڕائات (شێوازەکانی خوێندنەوە)، غەریبی قورئان (وشە دەگمەنەکان) و هۆکاری دابەزین. 🔸 ڕێبازی نووسەر (مەنـهەج) ڕێبازی ئیمامی قەسساب لەم کتێبەدا زۆر جیاواز و گشتگیرە: – گشتگیری: خۆی تەنها لە یەک بواردا قەتیس نەکردووە (بۆ نموونە تەنها فیقهـ یان تەنها زمان)، بەڵکو هەوڵیداوە هەموو ئەو زانستانەی لە ئایەتێکدا هەن (عەقیدە، فیقهـ، زمان، ڕەوانبێژی) باسیان بکات. – ڕێکخستن: بەپێی ڕیزبەندی سوورەتەکانی قورئان ڕۆیشتووە. لە سوورەتی فاتیحەوە دەست پێدەکات تا کۆتایی قورئان. پێش دەستپێکردنی هەر سوورەتێک، ناوی سوورەتەکە دەهێنێت. – دەرهێنان (استنباط): زیاتر لەوەی تەفسیری وشە بە وشە بکات، "نکتة" و "فائدة" و وردەکاریی زانستی لە ئایەتەکان دەردەهێنێت. – فۆکەسی عەقیدەیی: دیارترین خەسڵەتی کتێبەکەیەتی. زۆر گرنگی بە لایەنی بیروباوەڕ و وەڵامدانەوەی گومڕاکان داوە. 🔸 گرنگی و بەهای کتێبەکە – پێشینەیی (تقدم): یەکێکە لەو کتێبە دەگمەنانەی کە لە سەردەمێکی زوودا (سەدەی چوارەمی کۆچی) نووسراوە، ئەمەش بەهایەکی مێژوویی و زانستیی زۆری پێدەبەخشێت. – گشتگیری: کۆکردنەوەی زانستە جیاجیاکان (عەقیدە، فیقهـ، زمان) لە یەک کتێبدا لەو سەردەمەدا کارێکی ناوازە بووە. – سەرچاوە لە عەقیدەدا: بە یەکێک لە سەرچاوە گرنگەکان دادەنرێت بۆ ناسینی بیروباوەڕی سەلەف و شێوازی وەڵامدانەوەیان بۆ گروپە لادەرەکان. 🔸 چاپ و لێکۆڵینەوە (تحقیق) کتێبەکە لەلایەن چەندین کەسەوە لێکۆڵینەوەی بۆ کراوە، کە بەشێکیان نامەی ماستەر و دکتۆرا بوون. باشترین و بەناوبانگترین چاپەکانی: ١. "دار ابن القیم" (لە دەممام) و "دار ابن عفان" (لە قاهیرە) لە 4 بەرگدا چاپ کراوە (یەکەم جار لە ساڵی 1424ک / 2003ز)، بە لێکۆڵینەوەی د. عەلی کوڕی غازی ئەلتوەیجری و چەند کەسێکی ترە. ٢. (دار العلا) لە قاهیرە، بە لێکۆڵینەوەی کەریم موحەممەد زەکی، لە دوو بەرگدا لەساڵی (1444ک/ 2023ز)، من خۆم ئەم چاپەیانم هەیە. ئامادەكردنی: مامۆستا سیروان حامد پڕۆژە بانگەوازییەکانی شێخ احمد کاکە محمود رحمه الله.